Zoek bijvoorbeeld naar een activiteit of pagina

Vol frisse moed en met een flinke dosis aan kennis en inspiratie gingen twaalf gecertificeerde cultuuraanjagers in het voorjaar van 2014 aan de slag met Community Art: het aanjagen van culturele projecten in Brabantse buurten en wijken. Vorig jaar deed Mest een voorstelrondje; nu we dik een jaar verder zijn is het tijd om de balans op te maken. Hoe is het ze vergaan? Nadzja sprak namens Mest met twee van hen: Wikke Peters en Vera van Rooij, cultuuraanjagers van het eerste uur.

Geschreven door Nadzja van der Knaap

Ok, even een stapje terug. Hoe zat het ook alweer, wat is Community Art precies? Met Community Art zoeken kunstenaars en bewoners samen naar antwoorden op maatschappelijke vragen die spelen in een buurt of wijk. Daarin is een hoofdrol weggelegd voor kunst en cultuur.  Het biedt een nieuwe kijk op de werkelijkheid en het brengt nieuwe verbindingen tot stand in de samenleving. De Brabantse Community Art projecten worden vanuit Buurtcultuurfondsen gefinancierd. Deze fondsen stimuleren bewonersinitiatieven op cultureel vlak om de leefbaarheid in Brabantse wijken/buurten te verbeteren. Voor de Community Art projecten zijn goede coördinatoren, inspirators en netwerkers onmisbaar. Daarom werden in het voorjaar van 2014 vanuit verschillende Centra voor de Kunsten twaalf gecertificeerde cultuuraanjagers aangesteld. Hun opdracht: kwaliteit en samenhang van culturele burgerinitiatieven stimuleren op lokaal niveau.

Wikke Peters en Vera van Rooij zijn beiden speciaal voor de functie van cultuuraanjager aangesteld bij Muzelinck in Oss (Vera) en Centrum voor de Kunsten Eindhoven (Wikke). Wat is er bij hen in die anderhalf jaar gebeurd? Heel erg veel, zo blijkt uit de gesprekken. Vera: "In het begin was ik toch wel een beetje een vreemde eend in de bijt. De opstart was vooral veel investeren: netwerken en draagvlak creëren. Er werd erg tweedimensionaal gedacht, dus ik gaf voorlichting na voorlichting." Dit heeft zijn vruchten afgeworpen want: "inmiddels weet iedereen me te vinden, en heeft Community Art een plek verworven binnen de organisatie."

Van nieuwe voordeur tot verhalenwaslijn

Community Art projecten dus. Hoe komen die tot stand? Om de lokale projecten gestalte te geven gaat Vera allereerst samen met buurtbewoners op zoek naar de sociale context van de vraag. Wat is er gaande in de wijk? En hoe kan kunst helpen om de leefbaarheid te verbeteren? In de afgelopen anderhalf jaar zijn er verschillende Community Art projecten tot stand gekomen, allemaal met een eigen karakter. Vera vertelt: "Met het project Mijn nieuwe voordeur cre‘erden we in Boxmeer met behulp van laagdrempelige kunstzinnige- en theateractiviteiten een nieuw thuisgevoel in een net geopend wooncomplex." Een ander voorbeeld dat Vera aanhaalt is het project Waslijn vol verhalen. "Oude kledingstukken werden door kunstenaars ingezameld, en letterlijk gelabeld met het verhaal achter dat kledingstuk. Op Fantastival (jaarlijks cultureel festival in Oss, red.) konden bezoekers een kledingstuk van een ander uitkiezen, passen en meenemen in ruil voor een verhaal over een eigen kledingstuk. Dat bracht een dialoog tussen jong en oud op gang."

100 projecten in Eindhoven

In Eindhoven hebben ze ook niet stilgezeten: meer dan 100 projecten passeerden de revue sinds de aanstelling van Wikke. Een indrukwekkend aantal, maar hoe krijg je zoveel projecten van de grond in zo'n korte tijd? Wikke verklaart: "Die projecten vari‘ren van klein tot groot. Zo hebben we heel veel buurtfeesten voorzien van een culturele toevoeging, projecten die we met een relatief klein budget met Eindhovense ontwerpers vrij snel van de grond kregen. Daar tegenover zijn we op aanvraag van woningcorporatie Woonbedrijf in Geldrop aan de slag gegaan met het project Zien en vinden Coevering Geldrop. De Coevering is een wijk met zeven flats met over het algemeen een lage sociale huurklasse. De vraag was om de identiteit van de wijk te versterken en de betrokkenheid van de bewoners te verbeteren. Een project dat je weer anders aanvliegt en waar je veel meer in moet investeren dan een concrete bewonersvraag over een buurtfeest."

Artistieke kwaliteit en meetbaarheid

Hoe waarborg je de artistieke kwaliteit in een leefbaarheidsproject eigenlijk, waar moet een Community Art project aan voldoen? Een vraag die niet zo een-twee-drie te beantwoorden is, want wat ís kwaliteit in dit kader nou eigenlijk? Vera: "Het zoeken naar de emotie bij bewoners, als motor voor het cre‘ren van een kunstproduct dat tegelijkertijd een verandering bewerkstelligt, zoals bijvoorbeeld in de beeldvorming van mensen. De mate waarin dat geslaagd is, bepaalt voor mij de kwaliteit. Er zijn projecten geweest waarbij de artistieke kwaliteit op zichzelf niet erg hoog was, maar wat het opleverde aan plezier en verbinding bij de bewoners deed er veel meer toe." Kwaliteit blijkt een abstract begrip in deze context, net als het bepalen van mate van slagen van een project. Wikke vult aan: "Verantwoording gebeurt dan ook vaak op basis van anekdotische bewijsvoering." Een betoog dat gebaseerd is op ervaringen en verhalen van de bewoners dus. "Niets is zo moeilijk te meten als leefbaarheid", aldus Wikke.

​​​​​​​De toekomst van Community Art

Zowel Wikke als Vera zien een steeds grotere rol weggelegd voor Community Art. "We werken voor de stad," aldus Wikke. Beiden geven aan meer verankering te zien bij betrokken partijen, zoals bewoners en welzijnsinstellingen. Ook de gemeenten lijken de noodzaak in te zien, al hangt het er volgens Wikke ook wel vanaf wie je binnen de gemeente tegenover je hebt en staan de centra voor de kunsten onder grote financiële druk. Het woord participatiemaatschappij valt. De overheid vraagt steeds meer van de burger, ook als het gaat om leefbaarheid dichtbij huis. Bewoners moeten het zelf en sámen zien te rooien. Juist dat maakt de Community Art projecten van onschatbare waarde.

Nadzja van der Knaap

Communicatie medewerker

community art

Strijders voor gendergelijkheid en seksuele vrijheid

Wat heeft BO Diversity in acht jaar bereikt op het gebied van diversiteit, gender, seksuele vrijheid en vrouwenemancipatie.

29 januari 2025
Strijders voor gendergelijkheid en seksuele vrijheid

Jongeren en mentaal welzijn: 3 culturele initiatieven uitgelicht

Hoe The Clash, Kunstbende Brabant en Het Creatieve Lichaam van MU Hybrid Art House bijdragen aan positieve gezondheid bij jongeren.

11 november 2024
Jongeren en mentaal welzijn: 3 culturele initiatieven uitgelicht

Kunstopdracht Dwalen maar niet Verdwalen

Tijs Rooijakkers, Mirte van Laarhoven en Lotte van Laatum maken een schetsontwerp voor het sterrenbos van Huize Padua.

11 september 2024
Kunstopdracht Dwalen maar niet Verdwalen

Met theater de echte verhalen uit je stad vertellen

Drie Brabantse theatergezelschappen vertellen op welke manier ze inwoners betrekken.

26 februari 2024
Met theater de echte verhalen uit je stad vertellen

Blog | Waar wachten we nog op?

Adviseur Atty Bax blogt over de preventieve waarde van kunst voor onze gezondheid.

21 december 2023
Blog | Waar wachten we nog op?

Een jaar lang inspiratie: Kunst voor iedereen

Met een kalender zetten we twaalf bevlogen initiatiefnemers in de spotlight die kunst toegankelijk maken voor iedereen.

16 november 2023
Een jaar lang inspiratie: Kunst voor iedereen

Kunst is gezond

Kunstloc stimuleert samenwerkingen tussen de cultuur, zorg- en welzijnssector. We willen dat meer mensen profiteren van een positieve gezondheid.

2 oktober 2023
Kunst is gezond

Blog | Een tijd van onthullingen

De komende tijd zijn er veel onthullingen van kunst in de openbare ruimte, waar onze adviseur Liesbeth Jans bij betrokken was.

23 juni 2022
Blog | Een tijd van onthullingen

De rol van kunstenaars bij de discussies rondom Brabantse landbouw

Drie makers aan het woord over hoe zij met kunst een rol spelen in de ontwikkelingen van de landbouwsector.

10 februari 2022
De rol van kunstenaars bij de discussies rondom Brabantse landbouw

De kracht van kunst in 16 portretten

Kan kunst maken eenzaamheid verminderen? Jazeker. Met een expo en een magazine brengen wij het in beeld.

3 februari 2022
De kracht van kunst in 16 portretten

Hoe muziek op de intensive care het verschil kan maken

In de derde korte docu over Muziek in de Zorg, laat Stichting MuzIC zien dat er b.v. minder sedatie nodig is door muziek op de ic.

20 januari 2022
Hoe muziek op de intensive care het verschil kan maken

Hoe kunst je laat nadenken over landbouw

Mirte van Duppen en Peter Dictus laten zien hoe kunst een rol kan spelen bij het bij elkaar brengen van partijen, en het voeren van een gesprek over de grote en complexe vraagstukken van onze tijd.

5 januari 2022
Hoe kunst je laat nadenken over landbouw